Uyku İle İlgili Merak Edilen Tüm Soruları Uzmanına Sorduk

Kaliteli uyku nedir, ne kadar uyursak dinç kalkarız, uykuda sık sık uyanmak neyin habercisi, uykusuzluğa sebep olan faktörler nelerdir? Gece geç saatlere kadar durmak sakıncalı mı? İşte uyku ile ilgili merak ettiğiniz tüm sorular bu yazımızda....

Btv canlı yayınında Reyhan Değirmenci'nin sunduğu Hekim Odası programının bu hafta ki konuğu Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı (Psikiyatr) Dr. Tevfik Karakoç oldu. Program boyunca kendisine uyku hakkında merak edilen tüm soruları sorduk ve işte uzmanından cevaplar...

Uyku hakkında eksik bildiklerimiz, bilmediklerimiz ve hatta yanlış bildiklerimizin yer aldığı dopdolu programımızdan satır araları bu şekilde... 

Uyku ile ilgili merak edilen sık sorulan sorular

1.Sağlıklı uyku kaç saat olmalıdır?

Şimdi uykunun sağlıklı saat sayısı, insanın yaşadığı hayatta bulunmuş olduğu döneme göre değişiklik göstermektedir. Mesela çocuklar 16-18 saat uyku ile yaşama başlarlar, daha sonra bu 10-12 saate düşer ortaokul döneminde, yetişkinlik döneminde ortalama uyku saati 6-7 saat civarında olmalıdır. Belli bir yaştan sonra da uyku saatinde değişiklik fizyolojik olarak görülür, 4-5 saatlere kadar düşer, yani bu sorunun cevabı kişinin yaşadığı dönemlere göre farklılık göstermektedir. Ama ortalama yetişkin 20-40 yaş arası olarak kabul edersek 6-7 saattir ortalaması.

40 yaştan sonra ortalama uyku süresi düşer mi?

Biraz daha düşer, fizyolojiktir.

2.Sık sık uyanmak, mesela gecede 5-6 kere uyanmak nedir, neden olur?

Uyku bozukluklarını biz kabaca üç sınıfta isimlendirmekteyiz. 1- uykuya geçiş bozukluğu olabilir, kişi yatağa yattıktan sonra bir türlü uykuya geçemez, sürekli sağa döner sola döner bu süre saat hatta 2 saati bulabilir.

2. kısımda uykuyu sürdürme bozukluğu olabilir, kişi gece boyunca sık sık uyanır. 3. İse uyanmakta zorluk çekebilir kişi, hepsinde ayrı ilaçlar kullanılır, hepsine ayrı ayrı yaklaşmak gerekebilir, sizin sorduğunuz uykuyu sürdürme bozukluğu oluyor, biz normalde birkaç defa kalkmayı normal buluyoruz, 6-7 saatlik bir uykuda kişi iki defa kalkabilir, bir takım ihtiyaçları için, ama her saatte bir kalkması demek, kişinin derin uykuya geçemediğini gösterir. Bu noktada kişiye bir takım polisomnografik çalışmalar yapmak gerekir, beynine bir takım problar yerleştirilip uyku dalgalarına bakmak gerekir, sağlıklı uyku dalgalarında yeterli tespitler bulunmuyorsa, bunu sağlayacak medikal tedavi başlamak düşünebilir.

Uykuyu sürdürme bozukluğunda, zaten bizim uyku bozukluklarında ilk aşamada, ilaçtan ziyade bir takım uyku disiplini verilir kişiye, biz buna uyku hijyeni diyoruz, yani hayatımızın içinde sıkça bulunan olaylar, bizim uykumuzu direkt etkileyebilme gücüne sahiptir. Bunu kişiyle ayrıntılı değerlendirip, kişiye uyku hijyeni  tedavisi vermek lazım ilk başta, daha sonra medikal ilaç tedavisi düşünebilir.

3. Uykusuzluğa sebep olan hastalıklar nelerdir?

Uykusuzluğa sebep olan hastalıklar, o günkü hastalıkla uykusuzluğa sebep olabilir, kişide kronik obstrüktif akciğer hastalığı vardır, sürekli oksijensiz kalıyordur, aldığı nefesin kendisine yetmediğini hissediyordur, bu şekilde uykusu bozulur kişinin. Kişide onkolojik hastalıklar olabilir, bunlar ciddi miktarda ağrı yapan hastalıklardır, o ağrıya dayanamaz kişi bu yüzden sık sık uyanır. Bir takım hareket bozuklukları yine uyku bozukluğu yapabilir, biz buna huzursuz bacak sendromu diyoruz, kişinin kontrolsüz kas hareketleri olabilir uykuda, uyku bozukluğu yapan hastalıklar kabaca bunlardır…

4. Kaliteli uyku için günün hangi saatleri arasında uykuda olmalıyız?

Doğanın bize belirlemiş olduğu bir ritm var ve o ritme uymamız gerekiyor, uyku için bu gece 11 ve 3-4 arası ortalama 4-5 saatlik bir süredir. En kaliteli uyku bu saatler arasında uyunur, bu saatler arasında uyunan uykuda bizim bedenimize faydalı maddeler beynimizden sentezlenir, mesela akşam üstü uyunan uykuda aynı şekilde fayda göremeyiz maalesef. Uykuya geçişi akşam 7 ile 11 arasında yapmak gerekiyor. 6-7 saatlik bir süreçte düşünürsek, sabah 6-7 gibi uykuyu sonlandırmak gerekiyor.

5. Gençler yaşlılar gece geç yatıp gündüz geç kalkanlar bu durum sağlıklı mıdır?

Bu durum kesinlikle sağlıklı değil, sağlıklı uyku akşam 11 de başlaması gereken ve sabah en az 4-5 e kadar sürmesi gereken uykudur, kişi ancak bu saatler arasında almış olduğu bir uykuyla kendisini daha iyi hissedecektir, ertesi gün yaşadığı olaylara daha hızlı adapte olabilecektir, daha hızlı çözüm önerileri sunabilecektir, kendi hayatında ki zorluklara, duygulanımı daha stabil olacaktır, töleransı daha yüksek olacaktır hayatta yaşadığı streslere karşı, sabaha kadar uykusuz kalmak tamamen yanlış öğrenilmiş bir davranıştır ve bunun düzeltilmesi gereklidir.

6. Uyku sağlığımızı korumak için nelere dikkat etmeliyiz?

Beslenmemize dikkat etmemiz gerekiyor, mesela örnek vermek istersek akşam uyku bozukluğu şeklinde polikliniğimize başvuran kişilerde biz bir anamnez alırız, hastanın günlük yaşamını sorgularız, akşam 4 ten sonra pek kafeinli gıda önermiyoruz, sabah öğlen saatine kadar kişi kahvesini içebilir, kafeinli gıdalar deyince buna enerji içecekleri de dahil, asitli içecekler de dahil, akşam çok geç saatlerde kişiyi yoran, midesini yoran aşırı yağlı yemek önermiyoruz, hafif bir yemek olabilir akşam üstü yemeği, akşam 7-8 den sonra pek önermiyoruz zaten şekerli gıdalar, aşırı yağlı gıdalar, kişinin hafif düzeyde bir egzersiz yapması özellikle uykudan 2 saat önce  uyku kalitesini arttırır, ama bazen bu abartılıyor ve uykudan hemen önce ağır egzersiz yapılıyor ve bu pek istediğimiz ve tavsiye ettiğimiz durum değil.

Uykunun disiplini olmalı, biz buna uyku hijyeni diyoruz. Uykusuzluk şikayetiyle gelen hastaya ilk başta uyku hijyeni terapisi uygularız. Temiz bir uyku uyayabilmek için koşullar olmalı, mesela, uyuduğumuz odanın ısısının 21-24 derece arasında olması gerekir, karanlık bir yapıda olmalı, çünkü ışık melatonin miktarını düşüreceği için kaliteli uykuyu bozar. Uykudan primer sorumlu olan nörotransmitter melatonindir. Bunun için bazen göze bant kapatabiliyor insanlar, karanlık oluşturmak için, akşam belirli bir saatten sonra uykunun kalitesini bozabilecek gıdalardan uzak durması gerekir, örneğin hayvan olmamalı, yatak odamız da hayvan barındırmamalıyız, bu da bizim uyku kalitemizi bozabilecek bir durumdur.

Bunun dışında parlak ışığa bakmamız gerekiyor, biz parlak ışığa bakarsak bu bizim uykumuzu zaten kaçırır, bazı insanlar yatağa yatıyorlar işte cep telefonlarından vakit geçiriyorlar, surf yapıyorlar, notebooklarından film açıyorlar, bunun kesinlikle önermiyoruz çünkü parlak ekran uykuyu kaçırır. Uyku için en önemlisi sabah aynı saatte kalkmak gerekiyor, gece yatış saatiniz kaç olursa olsun, sabah kalkış saatinizi stabilize etmek gerekir, bunun dışında akşam yine aynı  saatte yatmalıyız, yatak bizim için uyku ve bir takım cinsel fonksiyonları teşkil etmeli yani yatak odasında yatak eşittir uyku demektir, orada bir takım fonksiyonlar, çalışma odası çalışma masası olmamalı, çünkü insan şartlandığı, öğrendiği davranışa hemen kendisini adapte eder, kabaca durum böyledir.

Cep telefonuna bakara uykum gelsin diye beklerseniz kocaman bir hata yapmış olursunuz, bir de şu var, gece yattınız yatağınıza ilk 10 – 15 dakika içerisinde uykunuz gelmedi diyelim, hemen yataktan çıkıp başka bir odaya geçmeniz gerekiyor, bir kere yatağınız sizin için uyku demektir, eğer uyuyamıyorsanız orayı terketmeniz gerekiyor, yataktan çıkıp başka bir odaya geçmeniz gerekiyor bir kere yatağınız sizin için uyku demektir, eğer uyuyamıyorsanız orayı terketmeniz gerekiyor, çünkü buda öğrenilmiş bir davranıştır. Bu nokta da yapılabilecek bazı şeyler var, mesela ılık bir duş alınabilir, bizi dinlendireceğini düşündüğümüz ki bir takım kitaplar okunabilir, klasik müzik dinlenebilir, bu süreçte tekrar uykumuz gelinceye kadar kendimizi dinlenici bir pozisyona alabiliriz.

7. Uykusuzluk çekiyoruz, doktora ne zaman gitmeliyiz?

Şimdi uyku bozukluğu eğer ertesi gün işlerinizi bozuyorsa yani, o gece uykusuz kaldığınız için patronunuzla kavga ediyorsanız, yada o gece uykusuz kaldığınız için ertesi gün aracınızı bir yere sürttürüyorsanız, çiziyorsanız yada yapmanız gereken bir işi yapamıyorsanız, dikkatinizi odaklayamıyorsanız bu noktada artık hekime başvurmanız gerekiyor, çünkü bize bazen uyku bozukluğu olduğu şikayetiyle gelen kişilerde hayat işlevini sorgularız, hayat işlevi yerindedir kişi bütün fonksiyonlarını yapıyordur ama uyku bozukluğu olduğu şikayetiyle geliyordur aslında bu uyku bozukluğu değildir kişinin çünkü uykuda edinmiş olduğu rahatlama hissiyle ertesi gün hayatını gayet normal bir şekilde idare edebilmektedir, o açıdan bazı hastalarımızı videoya aldırırız, bazı hastalarımız uyuyamıyorum der ama aslında uyuyorlardır ve biz onları, yakınlarına kameraya çektiririz ve onlara uyuduklarını gösteririz.

Güzel bir gün geceden başlar, sabahtan başlamaz, uyku düzelmeden hiçbir şey düzelmez hayatta, ne kişinin ruh sağlığı düzelir ne beden sağlığı düzelir, çünkü uykunun revize ve restore edici etkisi vardır, yani uyuduğumuz zaman vücut kendini yeniler,  o gün, gün içerisinde yaşamış olduğumuz travmaları çözer beyin uykuda, örneğin ayak bileğimizi burktuğumuzu düşünelim kişi onu bile tedavi eder uykuda…  İki faz vardır Nrem ve rem fazı vardır, bunu göz hareketlerine göre kıyaslıyoruz, göz hareketlerinin olmadığı faza nrem fazı diyoruz, göz hareketlerinin olduğu faza da rem fazı diyoruz. Zaten uyku bu ikisinin arasında ki sirkülasyon sonucudur bu ikisi arasında ki dönüş sabaha kadar tekrar eder, bileğinizin incindiğini yada zedelendiğini düşünelim, nrem fazında kaslar bloke olur vücutta, sadece vücudumuzda iki tane çizgili kas çalışır, gözümüzün içerisinde çizgili kaslar çalışır ve kalp kası çalışır onun haricinde ki bütün çizgili kaslarımız dinlenmeye geçer.

Bu noktada oraya bir takım iltihap tedavi edici hücreleri gönderir vücut, ve o burkulmayı sabah kalktığınız zaman çok ciddi bir burkulma değilse tabi iyileşmiş şekilde bulursunuz, bazen sıkıntıyı insanlar felaketleştirir yani gün içerisinde yaşamış olduğu kişisel problemi yada kendisine bulunulmuş olan bir haksızlık içerdiğini düşündüğü bir davranış problemini felaketleştirebilir ve bu kişide inanılmaz bir sıkıntı verebilir, öyle durumlarda bile uykunun tedavi edici etkisi vardır. Böyle bir iki saat uyumuş olsanız, kalktığınız zaman bir rahatlama hissedersiniz o kadar sizi rahatsız hissetmediğini farkedersiniz yaşadığınız olayın, o yüzden kaliteli bir gün geceden başlar  uykuyu kesinlikle düzeltmemiz gerekir, çünkü uyku düzelmez ise ruh sağlığı bozuklukları düzelmez…

 8. Uyku terörü ne demektir?

Uyku terörü uyku bozuklukları içerisinde sınıflandırılan bir bozukluk özellikle nrem ‘in 3. Ve 4. Evresinde görülen bir bozukluktur yani en derin evrede görülen bir bozukluktur o yüzden kişi ne yaptığınız hatırlamaz o dönemde kalkıp odadan çıkabilir, işte bir takım şeyler yapabilir, evden çıkıp gidebilir, dışarıda kendisine araç çarpabilir, bir takım travmatik olaylara maruz kalabilir ve kesinlikle tedavi edilmesi gerekir.  Bunun tanısı da uyku labaratuarına alınarak kişi bir gün yatırılıyor, bu rem ve nrem’in bir takım dalgaları vardır kendisini gösteren, onlara nispeten problem hangi aşamadaysa bulunuyor ve oraya yönelik tedavi veriliyor.

9. Rüya gördüm hatırlamıyorum yada neden garip rüyalar görüyoruz?

Aslında uykunun hem nrem fazında hem de rem fazında rüya görürüz, ama bu ikisinde görülen rüyaların bir takım özellikleri farklıdır, nrem fazında gördüğümüz rüyaları pek hatırlamayız eğer nrem fazında uykumuz sonlanmışsa  o rüyayı hatırlamayız, ama rem fazında ki insanların yüzde 80-90 ‘ı genelde tamamlanmış bir remde uyanır canlı bir rüya ile uyanırlar ve hatırlarlar hemen o gördüğü rüyayı, bunlar daha çok magic  rüyalardır, kişi bulutların üstünde koşuyordur, inanılmaz şeyler yapıyorlardır, mesela nrem fazında görülen yani hatırlamadığımız rüyalar hayatın içinde olan rüyalardır, bu kişinin hangi fazda kalktığı ile ilgilidir, eğer ben bir rüya gördüm dün gece ne olduğunu hatırlamıyorum diyorsanız muhtemelen nrem de sonlandırmışınız demektir, ama insanların çoğu rem fazında uykularını sonlandırdıkları için böyle tuhaf rüyalarla uyanabilirler…

10. Yeteri kadar uyuduk ama sabah yorgun kalkıyoruz neden?

Şimdi işin açıkçası kaliteli ve temiz bir uykudan sonra yorgun kalmak mümkün değildir, bu uykuda problem olduğunu gösterir. Aynı saatte saatiniz çalmadan onun 1-2 dakika öncesinde uyanabiliyorsanız en kaliteli uyku budur, sürekli geciktiriyorsanız alarmı bir bakmak lazım, acaba uyku ile sorunlar mı var, belki kolaylaştırıcı medikal yaklaşımda bulunabilir, normalde zaten uykudaki bir siklus ortalama 90 ile 120 dakika sürer, uykuda toplam da 5 siklus yaşarız sabaha kadar, uykumuz hemen nrem fazı ile başlar, ilk aşamada 90 dakika sürer sonra 5 dakika rem’e geçeriz, nrem’in özelliği tansiyon düşer, kalp atımı düşer, daha çok bizi dinlendirici organlarımız çalışır, o yüzden ilk nrem ile başlıyor, sonra bir hızlanma dönemine geçiyor, o ilk 5 dakika ile başlar rem dönemi, ilk aşama tamamlandığında ikinci nrem’e başlarız,  bu sefer 70 – 60 dakikalara düşer rem de 10 dakikalara çıkar,  ikinci siklus’tan bahsediyoruz, daha sonra bu aşağılara doğru rem’in 25 dakikalara çıktığı ve nremin ortalama 40-50 dakikalara düştüğü sürede bir artık uykumuzu almışızdır  ve uyku bizim için yeterlidir ve o şekilde artık rem fazında uyanırız, insanların çoğu bu şekilde uyanır.

Kaliteli bir uykuda, kişi kendisini iyi hissederek kalkar, güne çok dinç başlar, eğer kişide gece sık sık kalkma durumları varsa bunları düzeltmek lazım, akşam uykuya geçişte çok ciddi sorunlar varsa uykuya geçiş kolaylaştırıcı bir takım tedaviler düşünmek lazım, bir de çok uyumasına rağmen ertesi gün hala uykusu olan bir durum var hipersomnia diyoruz, orada da yine gün içerisinde kişiyi dinçleştiren, algısını açan ilaçlarımız var çok faydasını görüyoruz. Zaten o günün travmasını uykuda çözüyoruz, ertesi gün yine travmalar yaşıyoruz, eğer uykumuza alamaz isek bir gün önce yaşadığımız sıkıntı strese yenisi eklenecek ve bu kişiyi daha gergin yapacaktır, trafikte kavga etme ihtimalini arttırır, sevdiği bir insanın kalbini kırma ihtimali artar, unutkanlık yapar…

Uykuda kayıt belleği çalışır, o gün öğrendiğimiz bilgileri uykuda beynimiz olması gerektiği yerlere, yerleşmesi gerektiği yerlere yerleştirir. Unutkanlıkta özellikle uykuya dikkat çekmek istiyoruz, bazen kaliteli bir uykuyla unutkanlık sorunu çözülebiliyor.

25 Haz 2020 - 19:13 - Sağlık


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak B Gazete Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan B Gazete hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler B Gazete editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı B Gazete değil haberi geçen ajanstır.



Bursa Markaları

B Gazete, Bursa ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (539) 958 70 00
Reklam bilgi